Tarihçe

Slayt1

———————————————————————

A-KÖYLE İLGİLİ GENEL BİLGİLİLER

 

      1-Köyün adı                 :Tepeköy

         Bağlı olduğu ilçe       :Şavşat

         İli                               :Artvin

      2-Köyün Yerleşim Biçimi:Köyün merkezi düzlüklerde, diğer mahalleleri

İse yamaçta olup,yerleşim olarak dağınık bir yapı sergilemektedir.

      3-Köyün Konumu:Köy bir yamaç köyü olup merkezinde küçük düzlükler vardır.Güney batıya doğru eğimli olup vadiyi andırır.Köyün batısında oldukça gür orman bulunur.Güney doğu ve Güney batı kısmında yer yer çam bulunmaktadır.Bu özellikleriyle bir orman köyüdür.

      4-Köyün Tarihçesi:Köyün yerleşik hayata ne zaman geçtiği bilinmemektedir.Ancak köydeki yaşlı insanlardan(Nezi KAYA, Osman GÖKTÜRK) edinilen bilgilere göre Kafkasyadan gelen 4 avcı Köyün bulunduğu düzlüğü beğendiği daha sonra buraya gelip yerleştiği söylenir.Köyün orta yerinde bulunan açıklıkta yerleşen avcılar ve onların çocukları zamanla kıyıdaki ormanlığı kullanarak köyün büyümesine ve bugünkü haline gelmesini neden olmuştur.Köye yerleşen avcıların Gürcü olmaları nedeniyle yer ve mehalle adları Gürcü adlarıdır.Köyün ismide “Çamur,düz,yeni yer” anlamında olan ahalitiba demişler.Bu isim zamanla ses değişimine uğrayarak “Ahaldaba” olmuştur.Cumhuriyetle birlikte “Tepeköy” ismini almıştır.

     5-Köyün Konutu ve Tanım:Köyün evleri iki katlı olup alt kat önde iki oda arkada ahır olarak yapılmıştır.Odaları ahırlardan ayıran dar bir koridor bulunur.Genelde ahır ve odaların kapısı aynı koridora açılır.Buna neden olarak eskiden bölgede yaygın olan eşkiyalık ve hırsızlık olaylarına karşı hayvanlarını korumak için tedbir alınması isteği gösterilebilir.2. katın üç cephesinin “eyvan” denilen dar bir balkonla çevrilidir.Giriş bu balkondan olur.Üstte üç oda birde ambar bulunur.Ortada normal genişlikte salon vardır.Bu salonun bir tarafında alt eve inen merdiven bulunur.Pencereleri soğuktan korunmak için küçük yapılmıştır.

            Evler ormanın yakınlığı ve bolluğu nedeniyle ahşap yapılıdır.Son yıllarda yapılan evlerde ise tuğla kullunıldığı ve tek ketlı yapı tercih edildiği gözlenir.

 

            B-KÖY NÜFUS BİLGİLERİ

Son sayıma göre köyün nüfusu 294’dür.Kadın ve erkek sayısı hemen hemen aynıdır.Ölüm oranı doğum oranına göre daha fazladır.Köy dışarıya sürekli göç verir.Köyde kalanlar genellikle yaşlı kesimdir.Ana dil Türkçe olup köy halkı başka dil bilmemektedir.

 

C-KÖYÜN TOPLUMSAL YAPISI:

            Köy feodal bir yapıdan uzaktır. Köyde herhangi bir etnik gruplaşma yoktur.Aynı kökten olan birbirleriyle kız alıp verme nedeniyle yakınlaşmaları sözkonusudur. Köy halkı genelde okumuş ve yaşlı  kesimin önderliğinde birleşmiştir.

            Köyde imece usulüyle yardımlaşma yaygın olarak sürdürülmektedir. Köyün ortak işleri birlikte hareketle yapılmaktadır.Örneğin okulun, caminin ve suyunun yapımı, muhtelif aralıklarla elden geçirilmesi, köy elektrik şebekesinin çalışmalarına katkıda bulunma her eve her mahalleye yol ve su getirilmesi vb. olaylarda halk birlikte çalışma yoluyla köye katkıda bulunmuştur.Ayrıca köye alınan ilk telefon santrali köylülerin kendi paralarıyla sağlanmış ve bu teknoloji harikası köye getirilmiştir.

            Çekirdek aile yapısı hakimdir. Baba ailenen reisidir.Aile içerisinde küçükten büyüğe doğru saygı ve sevgi vardır. Evlilikler hem resmi hemde dini nikah  kıyılarak yapılır.Düğün erkek evinde yapılır.Başlık olayı tamamen kalkmıştır.Boşanmalara pek rastlanmaz.

Araştırma:   Şemistan KAYA – Emekli Öğretmen

Düzenleme: Zafer GÖKTÜRK – Öğretmen

———————————————————————

TEPEKÖY’ÜN   (AHALDABA) TARİHİ KÖKENİ

1 – Orta Asya’dan Kafkaslar’a gelen Göktanrı’yı bırakarak Hırıstiyan olan Kıpçak boyudur.Kıpçaklar, yerleştikleri yerlerde Asayişi sağlamak , korunmak, çevreyle haberleşmek için KAVRUL/ATAŞGELE denilen, içinde belirli sayıda asker barındıran kaleler yapmışlardır. Köyümüzde Kilise tabir edilip yıkılan harabe, kilise olmayıp, Kavrul/Ateşgeledir.

2 – Gürcistan’ın Ahılfelek (Ahılkelek) ili GOGELET adlı yerleşim yerinden gelen Kıpçak boyudur. Oğuz/Kıpçak boyu Köyümüzde yerleştikleri yere   Gogelet ismi vermişler.

3 – İskit/Saka Türkleri içerisindeki boylardan, Akhal Türk boyunun köyümüze gelerek   DABA olarak adlandırdıkları ( Düzlük, sulak yer ) yere yerleşip, boy gereği köyümüzün ismini AKHAL-DABA vermişlerdir. Tarih içerisinde zamanla AHALDABA olmuştur.

4- Köyümüzün Türk köyü oluşu, isminin AHAL ile başlaması Türkmenistan da yaşayan AK-HAL isimli boydan gelmektedir.

5 – Tapu Kadastro Genel Müdürlüğünün 1573 tarih Kuyud-ı Kadime 324 Defteri İcmal-i Livan-i kaydında; Maçahel, Şavşat ve İmerhev Sancakları Emiri Feridun beyin oğullarından Ahmet beye Maçahel’den 19 köy, Mahmut beye İmerhev’den 24 köy, Şavşat’tan 14 köy, Mehmet beye Şavşat’tan 34 köy, İmerhev’den 2 köy kayıtlı olduğu belirtilmektedir. Tepeköy’ün, AHILTIBA ismi ile Mehmet beye bağlı olduğu, aynı adı günümüze kadar taşıdığı aşağıdaki satış sözleşmesinden anlaşılmaktadır.

6 – 1573 de Lala Mustafa Paşa Vakfı kurulmuş, 1578-1580 yılları arasında Erzurum Valiliği yapması nedeniyle, Vakfa gelir getirmesi gayesi ile Şavşat Sancağı Emir’i Feridun beyin oğlu Mehmet beyden, Oltu Sancağı Vekili Ali bini Gülam Ali, Şer-i usulle Lala Mustafa Paşa adına AHILTIBA köyü tüzel kişiliği olarak satın almış, bu satışa Mehmet beyin kardeşi Mahmut beyde rıza göstermiştir.

Satış Vakıflar Genel Müdürlüğü Kadime-i İclal Kısmında 324 numarada kayıtlıdır.

Köyümüzün cami’sinin Hıristiyan olan Çaldıran savaşı sonrası İslamiyet’i kabul ederek Zor Mustafa ismini alan Kıpçak beyi tarafından yapıldığı, aynı tarih ve aynı ebatta Köprülü köyünde de yaptırdığı kaynaklarca belirtilmektedir. Çaldıran seferine ( 1514) kadar Safevi’ler (Şah İsmail) tarafından yönetilmekte olan köyümüz, Çaldıran savaşı sonrası Osmanlı himayesine geçmiştir.

4 Cami halen hizmet vermektedir. Köy-Şavul-Bahçecik (Kothav) – Kışla .

Köyümüzde 4 ilkokul eğitim verdi. Köy, Şavul, Bahçecik (Kothav) ve Kışla. İlk köy okulu iptidai (Baraka) şeklinde 1918 yılında yapılarak 1924 yılına kadar 3 yıllık, 1979 yılın kadar İlkokul, 1991 yılına kadar ilk ve Orta okul, 1991 yılından 2005’e kadar ilköğretim, 2005 de öğrenci yetersizliğinden kapanmıştır.

Köy Camilerinde ve okullarında görev yapan imam ve öğretmenler ile Muhtarlar albümü “ahldabasavsat.com” sitemizde Meslekler bölümünde yayınlanmıştır.

Köyümüzün Türk köyü oluşu, isminin AHAL ile başlaması 4-5-6 maddelerde açıkça görülmektedir.

 

 

KÖYÜMÜZ AHALDABA                                  Yerleşmişler Daba’ya

Atalarımız gelmiş Orta Asya’dan               Köyün ismini koymuşlar boy gereği AKHAL-DABA

Zor şartlarda aşmışlar Kafkasya’dan         Tarih içerisinde zamanla olmuş AHALDABA.

 

Asla! Türkleşmiş Gürcü değiliz.

İskit/Saka soyumuz,                                      DABA : İskit/Saka Türkçesinde   Sulak düzlük yer demek.

Ak-Hal Türk’ü boyumuz                               AK-HAL : Türkmenistan’da bir Türk boy adı.

 

GEÇMİŞTEN ( 1200 yıllardan) GÜNÜMÜZE AKSEDEN, KÖYÜMÜZDE 50 YAŞ ÜZERİ HERKESİN BİLDİĞİ İSKİT/SAKA TÜRKÇESİ

ÖZDEYİŞLER –DEYİMLER – KELİMELER :

ÖZDEYİŞLER :

O, bir yerde cucuk çıkaramaz =   O, bir yerde fazla duramaz.

Ğeçonunda hançeri var     = Hançeri var desinler.

Cucuğu güzün sayarlar     = Sonbaharda yapılan sayım .( Tilki den, Zera dan kalan )

DEYİMLER :

Çuçun etmek = Kımıldamak.

Çat çut           = Ses çıkarmak, hareket etmek.

Çip çip         =   Çocukların yıkanırken ellerini ayaklarını suya vurması.

Ğarç ğurç   =   Karda yürümek, ses çıkarmak.

Çılak çuluk = Ufak tefek.

Piçü –Piçü / Pizi pizi = Azar azar yemek.

Ğançı ğunçu = Çocuğu sırtında ileri geri sallamak.

KELİMELER :

Ço   = Bey, adam, koca, arkadaş.

Cucu cur = Tavuğu çağırmak .

Buçuçuva   = Örümcek ağı.

Çuma = Kapta bekletilen kaynamış peynirlik süt.

Çunel = Sinel ( Neker konasını ve Hızek sürutmasını bağlayamaya yarayan bükülmüş pelit çubuk ).

Buçula = Baharın kar suları ( Az su ile) ile dönen küçük değirmen.

Çançur = Tamaz yapılan erik.

Çuçuna = Dağınık.

Çulu çirkin = Güzel olmayan.

Çalı çulu = Kuru ağaç dalları.

Çuçu = Erkeklik organı.

Çançuk = Külek sapını (Kulp) tutan ağaç vida.

Çuk   = Kaymağı alınmış süt.

Kunçul = Çuvalın köşesi.

Muçulamak = Ezmek.

Naçibur = Bez kenarı.

Ğalçı mura = Mısır (Çadı) ekmeği nden peynir ve tere yağla yapılan yemek.

Viçu viçu = Hafif sesle konuşmak.

Puçuka   = Kurutulmuş taze fasulye.

Nağiço = Kuyruk yağından kalan yenen kısmı.

Kunç = Omuz

Partena = Bir tutam taranmış yun, karın yağış şekli.

Rucü = Geri dönme.

Poçoç = Mısır koçanı yaprağı.

Lençuk = Yumuşak.

Maçu = Pulluk ta ters v şeklinde ağaç ( Çiftlamada zincirlerin yer düşmesini önleyen).

Çukunet = Bondruğa asılan tokmak.

 

 

Araştıran : Rahmi TEMİZ   (ELAZOĞLU) Ekim 2011 SAMSUN

Kaynak     : Kıpçaklar / Prf.Dr. Fahrettin KIRZIOĞLU

Artvin ve Çevresi (1971) / M.Adil ÖZDER

Artvin Tarihi Olguları (1999) / Mikail BAHÇECİ

Karçal’dan Sahara’ya ŞAVŞAT / Dursun ÖZDEDE.
——————————————–


Yukarı Çık